موقعيت جغرافيايي اسفوردي در 35 كيلومتري شمال شرق شهرستان بافق در استان يزد در ايران مركزي واقع شده است و دارای مختصات جغرافیایی طول 55 درجه و 33 دقیقه شرقی و عرض 31 درجه و 47 دقیقه شمالی است. كه با طي 5/2 كيلومتر راه فرعي به جاده اسفالته بافق –بهاباد متصل مي شود. راه اهني كه معدن سنگ اهن چغارت را به اصفهان متصل مي سازد جاده بافق به اسفوردي را در 14 كيلومتري بافق قطع مي كند.منطقه ي اسفوردي خشك و صحرايي بوده و ميانگين بارش سالانه در اين ناحيه حدود 50 ميلي متر است.حد اكثر بارندگي بين ماه هاي دي و تا اوايل اسفند ماه به 300 ميلي متر مي رسد. ميانگين متوسط دماي منطقه 40 درجه ي سانتي گراد است كه دما از زير صفر(ندرتا") در زمستان تا حدود 50 درجه ي سانتيگراد در تابستان  متغير است.  زمين شناسي منطقه ي بافق :  بلوك بافق يكياز كهن ترين پهنه هاي ايران زمين به شمار مي رود كه در آن لايه هاي سنگهاي تخريبي-رسوبي پركامبرين پسين و سري هاي كافتي پركامبرين-پالئوزوئيك رخنمون دارد. حقي پور (1977) در نقشه زمين شناسي 1:500000 منطقه، لايه هاي پركامپرين را از قديم به جديد به سه قسمت اصلي كمپلكس چاپدوني، كمپلكس بنه شورو و سازند تاشك تقسيم  كرده و مشخصات زير را براي آنها تعريف مي كند: كمپلكس چاپدوني : متشكل از گنايس با درجه دگرگوني بالا ، گرانيت اناتكسي ، ميگماتيت ، آمفيبيوليت ، مرمرو ... باسرشتي از سنگهاي رسوبي – آتشنشاني  كمپلكس بنه شورو: شامل شيست ( ميكاشيست ، آمفيبول شيست و ...) گنايس ، امفيبوليت ف كوارتزيت و مرمر سازند تاشك : مجموعه اي يكنواخت از تناوب سنگهاي رسي ، گريواكهاي دانه ريز با ميان لايه هاي كوارتزيت و ماسه سنگ   فلدسپاتي و داراي سنگهاي آتشنشاني و اذر اواري كه دگرگوني ضعيفي يافته وبه صورت فيليت و شيست درآمده اند . همبري اين واحدها ، گسلي قلمداد شده و مرز انها با اينفراكامبرين ، از نوع دگر شيبي تصوير شده است.  كاني زايي در منطقه بافق :  توده هاي نفوذي ، با كاني زايي گسترده ي مگنتيت ، آپاتيت – مگنتيت و گاه غني از عناصر ree همراه هستند . خاستگاه بيشتر ذخاير اهن ناحيه بافق را مي توان به توده هاي نفوذي ياد شده نسبت داد . اين توده ها هم خود داراي مقدار بسيار بارز اهن بوده اند و هم اين كه سنگهاي اتشنشاني سري ريزو كه سنگهاي فراگير توده ها را تشكيل مي دهند ، داراي زمينه ي بالايي از اهن بوده اند . به هنگام نفوذ توده ها بخشي از اهن هاي انها نيز تمركز يافته اند (شايد از راه ماتوماتيسم ) ، كه با اهن خود توده هاي نفوذي ، ذخاير بزرگ اهن و اهن – فسفات  ناحيه بافق را تشكيل داده اند. نمونه وار مي توان از ذخاير اهن چغارت ، چادرملو ، ميشدوان و ديگر بي هنجاري هاي بزرگ اهن و اهن- فسفات اسفوردي و اهن و فسفات كله سيله ياد كرد.  كانسنگهاي اين ذخاير ، به طور معمول از عناصر ree  نيز غني مي باشند. شايد بتوان گفت اگر آپاتيتهاي ذخاير آهن ياد شده هنگام استخراج فراوري شوند و از آپاتيت نيز عناصر ree فراوري شود، منطقه فلز زايي بافق ، منطقه اي مساعد براي عناصر ree نيز خواهد شد.   تاريخچه ي معدن  شركت ملي فولاد ايران در برنامه ي پي جويي و اكتشاف منابع سنگ اهن، كانسار اهن اسفوردي  را مورد مطالعه قرار داد،اين كانسار به منظور استحصال اهن در اولويت برنامه هاي شركت ملي فولاد ايران قرار نگرفت.در سال 1369 شركت دنور (DENVER)    انگلستان (بعدها به شركت SVEDALA    تبديل و در حال حاضر هر دو  شركت در شركت METSO   شده اند) از طريق مناقصه انتخاب و طي قراردادي انجام طراحي پايه و تفضيلي براي معدن و كارخانه ي تغليظ به عهده ي ان شركت گذاشته شد. تا پايان سال 1377 كليه ي كارهاي طراحي ،اجرا و احداث كارخانه به اتمام رسيد و عملا خط توليد كنسانتره فسفات از ابتداي  سال 1378 به بهره برداري رسيد. طبق اين طرح ،كنسانتره اهن نيز يكي از محصولات كارخانه است كه خط توليد ان به لحاظ يك سري مشكلات فني هنوز به بهره برداري نرسيده است. در سال 1345 اولين‌بار ويليام و هوشمندزاده براساس مطالعات سنگ‌شناسي به‌ وجود آپاتيت همراه آهن اسفوردي اشاره نمودند. مطالعات نسبتاً مفصل توسط برومندي در دهه چهل باعث تشخيص مجموعه آپاتيت- پيروكسنيت و شناسايي رگه‌هاي ستبر آپاتيت كه داراي عناصر نادر خاكي (REE) بودند، شد. مطالعات اكتشافي مقدماتي و تفصيلي كانسار در سال‌هاي 61-1360 توسط گروهي از كارشناسان سازمان زمين‌شناسي به سرپرستي صميمي‌نمين انجام گرفت كه بعد از انجام مطالعات سه زون معدني مختلف مشخص شد. مطالعات فني اقتصادي نهايي و اكتشاف تكميلي كانسار در سال‌هاي 67-63 صورت پذيرفت كه بر مبناي آن طرح تجهيز معدن اسفوردي از سال 68 شروع شد. هم‌اكنون اين كانسار در كنار كارخانه فلوتاسيون فعال است.    زمين‌شناسي كانسار واحدهاي سنگي شناخته شده در محدوده كانسار به‌صورت مجموعه‌اي در هم و خردشده مركب از سنگ‌هاي ولكانيكي رسوبي و همچنين سنگ‌هاي آذرين نفوذي، تظاهر دارند كه به سري ريز نسبت داده شده‌اند. واقعيت اين است كه سنگ‌هاي محدوده معدني اسفوردي قدري با سنگ‌هاي سري ريز متفاوت هستند. حداقل در بخش پاييني پاره‌اي از سنگ‌هاي محدوده معدني عبارت‌اند از: -       سنگ‌هاي رسوبي شامل دولوميت قهوه‌اي رنگ چرت‌دار با رگه‌هاي سيليسي كه در جنوب‌خاور توده آهن قرار گرفته‌اند. -       تناوبي از شيل‌هاي سبز و بنفش رنگ با ميان‌لايه‌هاي دولوميتي قهوه‌اي رنگ كه در جنوب توده آهن رخنمون دارد. -   ماسه‌سنگ نازك‌لايه سبز تا خاكستري و دولوميت‌هاي نازك‌لايه زرد رنگ همراه با شيل‌هاي اسليتي در جنوبي‌ترين قسمت كانسار وجود دارد. -   سنگ‌هاي ولكانيكي شامل ريوليت‌هاي الوان است كه همراه با سنگ‌هاي مختلف در مناطق مختلف كانسار رخنمون دارد. سنگ‌هاي ولكانيكي سبز رنگ همراه با توف‌هاي برشي،‌ برش‌ها و ماسه‌سنگ‌هاي توفي در زير افق آهن- آپاتيت قرار دارد و كمرپايين اين افق را تشكيل مي‌دهد. ريوليت‌هاي صورتي و سبز در ضلع جنوبي آن و ريوليت‌هاي آجري رنگ در شمال‌خاور توده آهن رخنمون دارند. -       سنگ‌هاي آذرين نفوذي،‌ اين سنگ‌ها شامل سنگ‌هاي سينيتي به رنگ خاكستري روشن و درشت‌بلور مركب. -   سنگ‌آهك ماسيو خاكستري روشن با ستبراي زياد كه نماي تراستي دارد كه برروي تمام سنگ‌هاي منطقه رانده شده است. به‌اعتقاد نگارنده اين واحد آهك عقدا است. خاستگاه كانسار اسفوردي وابسته به توده‌هاي نفوذي تا نيمه‌آتشفشاني توده‌هاي زيستي است به‌طوري‌كه مي‌توان كانسار اسفوردي را يك كانسار مگنتيت- آپاتيت ارماگمايي دانست. در كانسار اسفوردي، در حقيقت يك كانسار آهن است كه ميزان آپاتيت در توده آهن‌دار بالا است. بخش عمده توده اسفوردي مگنتيت است و كاني آپاتيت به شكل‌هاي شبكه‌اي، عدسي، رگه‌اي و حتي دانه‌هاي نسبتاً بزرگ مشاهده مي‌شود. در كمرپايين توده آهن مجموعه‌اي از کانی‌هاي هماتيت، مگنتيت و آپاتيت با عيار حدود 12 درصد P2O5 وجود دارد. اكتشافات بعدي برروي اين كلاهك آهني عيار 6 تا 8 درصد را براي P2O5 مشخص كرده است.  تمركز اصلي آپاتيت به‌همراه مگنتيت، هماتيت، ترموليت و كلسيت در كمربالاي توده آهني است. عيار متوسط P2O5 در اين زون حدود 17 درصد است. ميزان ذخيره احتمالي محاسبه شده براي اين معدن با عيار متوسط 13 درصد P2O5 حدود 15 ميليون تن است. ميزان ذخيره قطعي با همان عيار حدود 7/3 ميليون تن تخمين‌ زده شده است. البته در برخي از گزارشات، ذخيره قطعي 5/8 ميليون تن با عيار 12 درصد P2O5 اعلام شده است. اين معدن به‌روش روباز بهره‌برداري مي‌شود. . سنگ‌های موجود در این منطقه به 5 نوع تقسیم می‌شوند: 1.                     سنگ‌های حاوی مگنتیت و آپاتیت (زون اصلی آپاتیت‌دار)2.                     پیروکسنیت‌های آلتره شده (سنگ سبز)3.                     توف‌ها، آلگلومرات‌ها و دولومیت‌ها4.                     ریولیت‌ها5.                     سنگ‌های نفوذی حد واسطاز این میان، سنگ‌های حاوی آپاتیت و مگنتیت معمولاً دارای وزن مخصوص بالا، به رنگ تیره و دارای بلورهای مگنتیت، هماتیت، آپاتیت و کوارتز می‌باشند. سنگ سالم دارای مقاومت بسیار بالاست و سطح شکستگی آن کاملاً ریز است. همچنین توده سنگ نسبتاً درزه‌دار است.  كانه زائي:  كانسار اسفوردي در سري ريز و (اينفراكامبرين) كه تناوبي از شيل، ماسهسنگ، آهك و دولوميت همراه با سنگهاي آتشفشاني كه از بازالت تا ريوليت تغيير ميكند قرار دارد. عمده ترين كاني فسفاتدار آپاتيت است. كانه زايي در سه افق متفاوت با نامهاي افق آهني، افق فسفاتدار و افق دگرگوني رخ داده است.همچنين كانيهاي فرعي ديگري نظير زنوتايم (YPO4) و مونازيت [(Ce,La)PO4] نيز به صورت ميانبار جامد در ساختمان آپاتيت حضور دارند. تجزيه هاي زمين شناسي نشان ميدهد كه فراواني عناصر كمياب (عناصر كمياب خاكي و عناصر كمياب معمولي) در اين كانسار غيرعادي است. عناصر كمياب به دو شكل جانشيني و ميانبارهاي REEدار در درون ساختمان آپاتيت وجود دارد.
   در بين عناصر نادر خاكي، عناصر نادر خاكي سبك (LREE) نسبت به عناصر نادر خاكي سنگين (HREE) از فراواني بالاتري برخوردارند. مطالعات زمين گرماسنجي و زمين شيميايي نشان ميدهد كه آهن و آپاتيت معدن اسفوردي احتمالاً از يك ماگماي فرابازي قليايي كربناتيتي حاصل شده و با ريوليتها ارتباطي ندارد.  مشخصات كانسار كانسار اسفوردي به 5 افق معدني (جدول) تقسيم مي شود كه پرعيارترين افق ان حدود 5/17 درصد     p2o5ذخيره اي بالغ بر 5/4 ميليون تن دارد.كل ذخيره فسفات كانسار اسفوردي 5/61 ميليون تن با عيار متوسط حدود 9/31 درصد p2o5 است. اناليز شيميايي نمونه هاي اپاتيت كانسار اسفوردي نشان دهنده ي وجود 1تا2 درصد از اكسيدهاي عناصر نادر خاك است.  وزن مخصوصمقدار ذخيره(تن)عيار متوسطنام كانسنگ
3.03        440000017.43 %   افق اصلي (آپاتيت)
3.30        570000016.84%   افق آهن دار
2.62        50000006.98%    سنگ هاي سبز
3.07        69000021.11%    دايك هاي آپاتيتي
2.61        64000010.01%    سنگهاي آتشفشاني
3           1650000013.91%     جمع
  استخراج معدن  روش استخراج معدن اسفوردي به صورت پلكاني روباز و انتخابي است. بالاترين تراز ارتفاعي معدن در شروع بهره برداري 1755+ مترونسبت به منطقه اطراف خود حدود 60 متر بالاتر بود. روش اوليه ي استخراج به صورت كاواكي درحال بهره برداري است كه اين روش بر اساس طرح موجود و وضعيت ماده ي معدني تا افق 1630+ متر است.در حال حاضر افق عملياتي معدن 1730+متر است. قرار است سالانه 360 هزار تن باطله از اين معدن استخراج شود. با توجه به وضعيت ساختاري كانسار (درزه و شكاف زياد) ، تجهيزات بارگيري و همچنين اختلاط خاك جهت ارسال خوراك مناسب براي كارخانه ، ارتفاع پله هاي در حال كار 5 متر است .چال زني به كمك يك دستگاه واگن دريل تام راك و يك دستگاه واگن دريل اطلس كوپكو به قطر 76 ميلي متر انجام مي شود. پس از خرج گذاري با انفووكورتكس اتشباري انجام مي گيرد. قطعات بزرگ تر از 600 ميلي متر با يك دستگاه چكش هيدروليكي كه روي بيل مكانيكي نصب شده است ، به قطعات كوچكتر تبديل مي شود. كانسنگ استخراج شده توسط لودر و با كاميون هايي با ظرفيت 15 تن به سنگ شكن حمل مي شود. عيار مناسب خوراك ورودي طبق طرح p2o5=15/9%.  و fe=28% است.  خردايش  مواد معدني پس از استخراج از معدن توسط كاميون به واحد سنگ شكني حمل مي شود ، مواد حمل شده با ابعاد حد اكثر 600 ميلي متر از طريق شبكه هاي گريزلي 60*60 سانتي متر و گريز لي فيدر به سنگ شكن فكي با ظرفيت 140 تن بر ساعت منتقل مي شود (حدود 40 تن بر ساعت نرمه استخراجي زير 75 ميلي متر قبل از ورود به سنگ شكن فكي از شبكه هاي گريزلي فيدر خارج مي شود ) . خروجي سنگ شكن فكي (175 –0 ميلي متر) و نرمه (75- 0 ميلي متر)و محصول سنگ شكن  مخروطي  (50-0ميلي متر ) توسط نوار نقاله به يك سرند دوبل منطقل مي شود. روي سرندي با ابعاد 22+ ميلي متر جهت خردايش مجدد توسط نوار نقاله به سنگ شكن مخروطي برگردانده و زير سرندي با ابعاد 22-0 ميلي متر در انبار خوراك خط تغليظ به ظرفيت 400 متر مكعب انباشت مي شود.     ديگر مشخصات: ذخيره قطعي17000000 تن
عيار13.5-14% p2o5
درصد رطوبت3%
شكل كانسارتوده اي
سنگ ميزبان دولوميتي
روش استخراج روباز  پلكاني
زون بندي دارد
وضعيت بارش120 ميلي متر در سال
سال اكتشاف1345
   منابع: 1. مجله سراسري نظام مهندسي معدن 2. فصلنامه سنگ و معدن نوشته دكتر منصور قرباني3. كتاب ذخاير معدني و طبيعي ايران  دكتر منصور قرباني   تهيه كننده: سعيد ويسكرمي

+ نوشته شده توسط رضا احمدی در سه شنبه ششم مهر 1389 و ساعت 12:57 |