مقدمه

يكي از انواع اصلي حركت دامنه‌اي در رسوبات آبرفتي و سنگهاي رسوبي ريزدانه تخريبي و نسبتا نرم ، زمين لغزش ( Landslide ) است . در وقوع اين پديده ، ابعاد و تأثيرات آن عوامل مختلفي نقش دارند كه مهم‌ترين آنها عبارت هستند از : جنس زمين، توپوگرافي منطقه ، زمين ساخت ، پوشش گياهي ، بارندگي ، سطح آبهاي زيرزميني و عملكرد انسان ( مانند تغيير شيب ، احداث سازه‌هاي مختلف مانند سد و جاده و ... ) . از آثار مخرب وقوع زمين لغزش ( با توجه به مقياس آن ) مي‌توان به ايجاد درز و شكاف يا فرونشست و تخريب محدود تا كامل زمين‌هاي كشاورزي ، راههاي ارتباطي ، تأسيسات عمراني ، منازل مسكوني و مرگ و مير ساكنين منطقه اشاره كرد كه در نواحي مختلف دنيا به ويژه ايران قابل مشاهده است . در اين نوشتار ، پديده زمين لغزش و اثرات آن در اطراف شهرستان طالقان ، و راههاي مقابله با آن به اختصار مورد بررسي قرار مي‌گيرد .

بحث

گسترده مورد مطالعه در محدوده غرب ، شمال شرق و جنوب شرق شهرستان طالقان واقع در استان تهران قرار دارد . اين منطقه جزء پهنه رسوبي ساختماني ايران مياني و به طور دقيق‌تر زير پهنه البرز است .

در اين منطقه ، رسوبات آبرفتي ( مخروط افكنه‌اي و رودخانه‌اي ) دوره كوارتزي و نهشته‌هاي سيلتستوني‌ و گل سنگي قرمز رنگ با عدسي‌هاي ( بين لايه‌هاي ) رسي اواخر ترشياري ( نئوژن و و هم سن با سازند سرخ بالايي ) بيشترين رخنمون را دارند . گسلهاي اصلي و فعال ناحيه نيز از اروند شرقي ـ غربي برخوردار هستند .

روستاهاي باريكان ، هشان ، كركبود ، وركش به ترتيب در 5 كيلومتري غرب و 15 كيلومتري شمال شرق و 5 كيلومتري جنوب شهر طالقان ، در محدوده مورد مطالعه واقع شده‌اند . روستاي باريكان بر روي رسوبات كوارتزي و مابقي بر روي نهشته‌هاي نئوژن قرار دارند . در اين روستاها و زمينهاي اطراف آنها ، بيشترين زمين لغزش‌هاي منطقه و آثار آنها از ده هزار سال پيش به اين سو ديده مي‌شود .

 به نظر مي‌رسد زمين ساخت فعال ناحيه‌اي و فرآيندهاي مرتبط با آن ( مانند زمين لرزه 1369 رودبار ـ منجيل ) شيب هيدروليكي و حركت آبهاي سطحي از شمال و جنوب به سمت مركز منطقه ، بالا بودن سطح آب زيرزميني ( با نشانه‌هايي چون انواع چشمه ، تالاب‌هاي رسوبي و نشست آب ) ، شيب تند و دامنه‌هاي متشكل از رسوبات عمدتا مارني ، گل سنگي و سيلتستوني ، عوامل اصلي وقوع زمين لغزش در اطراف طالقان هستند . فرو ريزش نهشته‌ها و سطوح لغزشي ، نشستهاي ناهمگن مانند درز ، شكاف و جابجاييهاي عمودي در حد 15 ـ 2 سانتي‌متر بعضي ساختمانهاي روستايي و تا 50 سانتي‌متر در زمين‌هاي كشاورزي و يا راه‌هاي ارتباطي ، مايل شدن محلي پوشش گياهي ( نسبت به وضعيت اوليه ) از مهم‌ترين نشانه‌هاي وقوع زمين لغزش در محدوده مورد مطالعه هستند .

نتيجه‌گيري

  با توجه به مطالب بالا ، مي‌توان آثار پديده زمين لغزش در محدوده مورد مطالعه را به دو گروه اثرات آني و تدريجي تقسيم بندي نمود . از سوي ديگر ، آثار مستقيم (منازل روستايي و تأسيسات عمراني ) غيرمستقيم ( زمينهاي كشاورزي و ... ) اين پديده بر زندگي ساكنين منطقه كاملا مشهود است . به منظور كاهش اثرات زمين لغزش در اطراف طالقان ، موارد زير توصيه مي‌شود :

1 . بررسي جامع پديده زمين لغزش در بخش طالقان و ارائه الگوي كلي ايمن سازي براي پايدار سازي سازه‌ها .

2 . نقشه‌برداري و پهنه بندي حركات دامنه‌اي در اين گستره

3 . تكميل شبكه زهكشي بالا دست روستاهاي منطقه

4 . تهيه نقشه‌هاي توسعه روستايي و منطقه‌اي و كنترل روند ساخت و ساز طرحهاي عمراني با توجه به شرايط منطقه

5 . اصلاح شيب و تراس بندي در بالا دست روستاها و سازه‌هاي مهم ديگر

6 . شناسايي زمينهاي مناسب براي ايجاد روستاهاي جديد و اجراي طرحهاي عمراني مورد نظر .

جابجايي شديد افقي ناشي از رانش زمين در واحدهاي مسكوني روستا را نشان ميدهد

فهرست منابع

1 . آقا نباتي ، ع ( 1383 ) ، زمين‌شناسي ايران ، انتشارات زمين‌شناسي و اكتشافات معدني كشور ، 582 ص

2 . زارعي سهاميه ، ر ، و صيادي ، ع ( 1381 ) : مطالعه اجمالي زمين‌شناسي روستاي باريكان در حومه طالقان ، گزارش داخلي معاونت عمراني جهاد سازندگي استان هرمزگان ، 13 ص .

3 . قبادي ، م ، ح ( 1381 ) : زمين‌شناسي مهندسي ، انتشارات دانشگاه شهيد چمران، 235 ص .

4 . Rahn , p . H ( 1996 ) , Engineering geology : an environmental approach , Prentice Hall , 563 p .


 

نوشته شده توسط کار گروهی در پنجشنبه سیزدهم دی 1386 ساعت 1:53 موضوع | لینک ثابت